DAW: co to jest i jaki sprzęt jest do niego potrzebny

DAW, czyli digital audio workstation, to program, w którym nagrywasz, edytujesz, aranżujesz i miksujesz muzykę na komputerze. Ableton Live, FL Studio, Logic Pro, Pro Tools, Reaper i Bitwig Studio to wszystko są DAW-y. Mówiąc prościej: magnetofon, konsoleta, rack z efektami i kartka z aranżacją z lat osiemdziesiątych, ściśnięte do jednego okna na laptopie, który obok ma otwartą deklarację podatkową.

Cztery rzeczy, które robi każdy DAW

Zdejmij logo z okna i zostaną cztery funkcje.

Nagrywa dźwięk. Sygnał z mikrofonu albo z instrumentu zamienia się w liczby i ląduje na osi czasu, którą widzisz.

Sekwencjonuje MIDI. MIDI to nie dźwięk, tylko lista poleceń: ta nuta, tak mocno, tak długo. DAW przechowuje tę listę i kieruje ją do wybranego instrumentu. Dlatego partię zagraną na brzmieniu fortepianu można godzinę później usłyszeć jako syntezator, bez ponownego grania.

Edytuje. Wycinanie, przesuwanie, rozciąganie w czasie, strojenie, sklejanie dwunastu podejść w jedno. Tu znikają godziny i tu leży odpowiedź na pytanie, dlaczego nikt nigdy nie skończył utworu w zaplanowanym czasie.

Miksuje. Suwaki, panorama, wtyczki z korekcją, kompresją i pogłosem, a na końcu plik stereo.

To cała kategoria. Programy różnią się nie listą funkcji, tylko tym, jak bardzo wchodzą ci w drogę przy tych czterech czynnościach. Każde porównanie, które ustawia je w rankingu według liczby możliwości, mierzy nie to, co trzeba.

Gdzie kończą się darmowe wersje

Dużo dalej, niż się spodziewasz, i warto to napisać wprost na stronie sklepu.

GarageBand jest darmowy na każdym Macu i iPhonie, i jest pełnoprawnym DAW-em: wiele ścieżek, MIDI, wtyczki, przyzwoity zestaw instrumentów. Reaper kosztuje niewiele, a zachowuje się jak narzędzie profesjonalne. Waveform Free i Cakewalk nie kosztują nic i nie ograniczają liczby ścieżek.

Jest jeszcze licencja, którą możesz już mieć, nie wiedząc o tym. Większość klawiatur MIDI z niższej półki, w tym te opisane niżej, ma w pudełku okrojoną wersję DAW-a, zwykle lite edition Ableton Live. Zanim kupisz program, sprawdź, co przyszło razem ze sprzętem. Widziałem ludzi płacących za licencję wydrukowaną na kartoniku w pudle pod biurkiem.

Sufity oczywiście istnieją i są konkretne: limit ścieżek w wersjach lite, brak zaawansowanego sklejania podejść, mniej wtyczek w komplecie, czasem ograniczenie formatów wtyczek. Zwróć uwagę, czego na tej liście nie ma. Żadna z tych wersji nie obcina jakości dźwięku. Darmowy DAW nagrywa dokładnie taki sam plik 24-bitowy jak płatny, więc jeśli nagrania brzmią cienko, program jest ostatnim miejscem, w którym trzeba szukać przyczyny.

Który wybrać

Zwycięzcy nie ma, a kto twierdzi inaczej, opisuje własne przyzwyczajenia. Jest natomiast dopasowanie albo jego brak.

Ableton Live myśli pętlami i klipami, co pasuje do elektroniki i do grania na żywo. FL Studio stoi na pracy z patternami i szybciej niż cokolwiek innego doprowadzi cię do działającego bitu. Logic Pro działa tylko na Macu, kosztuje raz i przychodzi z biblioteką, która gdzie indziej byłaby całym budżetem. Pro Tools to standard w studiach komercyjnych, więc warto go znać, jeśli planujesz w nich pracować. Reaper jest lekki, szybki i konfigurowalny bez końca. Bitwig Studio jest dla tych, którzy chcą budować własne instrumenty z modułów.

A teraz filtr praktyczny, którego nie ma w żadnym poradniku: wybierz to, czego używają dwie osoby, z którymi robisz muzykę. Możliwość wymiany projektu i zapytania kolegi, dlaczego sidechain brzmi dziwnie, jest warta więcej niż każde porównanie funkcji. Mój stażysta Kuba spędził kiedyś dwa tygodnie na wyborze między dwoma DAW-ami i nie skończył nic w żadnym z nich. Program nie był wąskim gardłem.

Prawie każdy ma wersję próbną na 30 dni albo dłużej. Zainstaluj dwa, daj każdemu jeden wieczór, zostaw ten, który mniej cię zirytował. To naprawdę cała metoda.

To, czego nikt nie dopisuje

Każdy poradnik na ten temat kończy się na programie. Potem instalujesz go, wpinasz mikrofon w gniazdko w laptopie, wciskasz nagrywanie i odkrywasz, że słyszysz siebie z opóźnieniem jakiejś jednej piątej sekundy. Witaj w świecie latencji: to jak rozmowa telefoniczna, w której własny głos wraca do ciebie z drugiej strony.

Co się dzieje naprawdę. Dźwięk musi zostać zamieniony na liczby, przejść przez komputer, zostać przetworzony i wrócić jako dźwięk. Komputer robi to porcjami, a wielkość takiej porcji, czyli bufor, wyznacza opóźnienie. Mały bufor to niska latencja i większe obciążenie procesora. Duży bufor to stabilne odtwarzanie i opóźnienie, przez które nie da się grać.

Sterownik znaczy tyle samo co bufor. Na macOS zajmuje się tym Core Audio i robi to dobrze. W Windowsie standardowa ścieżka sterownika powstała do odtwarzania dźwięków systemowych, a nie do nagrywania, i dlatego producenci interfejsów piszą własne sterowniki ASIO. Jakość sterownika to realny parametr, a nie hasło z ulotki. Jest też skrót, o którym warto wiedzieć: większość interfejsów ma bezpośredni odsłuch, czyli podaje sygnał z wejścia prosto na słuchawki, zanim trafi on do komputera. Zero opóźnienia i problem z nagrywaniem znika.

Interfejs jest więc tym elementem, który zamienia DAW z udręki w narzędzie pracy. Trzy warte poznania, wszystkie u nas na półce, ceny na dziś:

1. Ten, który powinna kupić większość: Audient iD14 MkII, 930 zł. Dwa przedwzmacniacze mikrofonowe konstrukcji Audienta, przetworniki lepsze, niż wypada w tym przedziale cenowym, i porządna sekcja odsłuchu na froncie. Jeśli nagrywasz wokal albo gitarę i chcesz jednym zakupem zamknąć temat na pięć lat, to jest ten zakup.

2. Kiedy sesja nie może się urwać: RME Babyface Pro FS, 2999 zł. Sprzęt jest znakomity i nie za niego się tu płaci. Płaci się za sterowniki RME, i dlatego to urządzenie stoi w studiach, w których jedno urwanie dźwięku kosztuje komuś całe popołudnie, a użytkownicy zabierają je ze sobą przez trzy kolejne komputery.

3. Drugi koniec skali: Lynx Studio Hilo 2 USB, 19 400 zł. Referencyjne przetworniki do masteringu i odsłuchu krytycznego, z ekranem dotykowym i matrycą monitorowania. Nikomu nie jest to potrzebne do nauki DAW-a i udawanie inaczej byłoby nieuczciwe. Jest tutaj po to, żebyś widział, dokąd prowadzi ta droga: kiedy pokój i monitory przestaną być ograniczeniem, zostaje właśnie to.

Jeśli przed wyborem chcesz przejść przez liczbę wejść, przedwzmacniacze i typy złączy, mamy to rozpisane w poradniku o tym, jak naprawdę wybrać interfejs audio.

Usłyszeć to, co się zrobiło

DAW pokazuje ci przebieg fali. Przebieg fali to obrazek, a obrazek jeszcze nikomu nie powiedział, czy linia basu działa.

Para monitorów aktywnych to pierwszy prawdziwy krok po interfejsie. Kali Audio LP-6 V2 kosztuje 983 zł za sztukę i daje 6,5-calowy głośnik nisko-średniotonowy oraz przełączniki korekcji z tyłu, pod konkretne ustawienie. Te przełączniki mają większe znaczenie niż średnica głośnika, kiedy monitor stoi na biurku przy ścianie.

Słuchawki robią drugą połowę roboty i są uczciwym wyborem, kiedy mieszkasz w bloku. Beyerdynamic DT-770 Pro 80 Ohm za 625 zł od lat są domyślnym wyborem w domowych studiach. Jedna rzecz, którą warto zrozumieć, zamiast powtarzać zasłyszane zdania: zamknięta konstrukcja daje izolację w obie strony, ale zamknięta komora dokłada rezonanse, przez które nisko brzmi mniej przewidywalnie. Skala zależy od konkretnej konstrukcji, nie od kategorii. Ostateczny werdykt o basie i tak wydawaj na monitorach, w przygotowanym pomieszczeniu.

Zagrać, zamiast rysować

Każdą nutę da się narysować myszką. Ludzie tak robią. Trwa to cztery razy dłużej i zwykle brzmi dokładnie tak, jakby było narysowane myszką.

Klawiatura MIDI wysyła te polecenia, o których była mowa wyżej, a skoro wysyła polecenia, a nie dźwięk, zagrana partia zostaje edytowalna na zawsze. Złe tempo, zła tonacja, zupełnie nie ten instrument: wszystko do poprawienia po fakcie. To najbardziej wyzwalająca rzecz w tym sposobie pracy.

Arturia MiniLab 3 za 399 zł to standardowa pierwsza klawiatura: 25 klawiszy, pady, enkodery i pakiet oprogramowania, w którym zwykle jest licencja na okrojonego DAW-a. Novation Launchkey Mini 25 mk4 za 473 zł robi to samo, z głębszą integracją, jeśli wylądujesz na Abletonie, plus arpeggiator i tryby akordowe, które okazują się bardzo przydatne, kiedy twoja technika gry na klawiszach jest, tak jak moja, raczej entuzjastyczna niż poprawna.

Kiedy nie wydawać ani złotówki

Tu jest jedyna mocna opinia w tym tekście i kosztuje nas sprzedaż w obie strony.

Najtańszy interfejs rzadko wychodzi najtaniej. Przyszedł klient po pudełko za 350 zł. Wypchnęliśmy go z tym za 550 zł: tyle samo wejść, stabilne sterowniki. Te 200 zł oszczędności na tańszym modelu kupiłoby jakieś trzy miesiące losowych urwań dźwięku w trakcie sesji, a urwania kosztują nie tylko czas, ale i podejścia, których się nie odzyska. Ta różnica jest mniejsza niż przy większości decyzji o zakupie, a zmienia tydzień pracy najbardziej.

I druga strona, częstsza. Jeśli opóźnienie przeszkadza ci przy miksowaniu, a nie przy nagrywaniu, zwiększ rozmiar bufora. To jeden suwak w panelu sterowania interfejsu, kosztuje zero i rozwiązuje sprawę w dziesięć sekund. Jeśli interfejs zaczął się dziwnie zachowywać po aktualizacji systemu, zaktualizuj sterownik, zanim uznasz, że się zepsuł. Połowa telefonów w stylu „interfejs mi padł” to konflikt sterowników, a pięć minut pobierania bije wizytę w sklepie.

A jeśli prawdziwy problem brzmi „moje kawałki są cieńsze niż komercyjne płyty”, to żaden zakup z tej strony tego nie naprawi. To kwestia aranżacji i odsłuchu, w tej kolejności.

Interfejs trudno kupić ze zdjęcia, bo ocenia się zapas w przedwzmacniaczu, zachowanie sterowników i to, jak pokrętło odsłuchu leży w dłoni o drugiej w nocy. W naszym showroomie na Nowogrodzkiej stoją podłączone i włączone, więc możesz założyć słuchawki i posłuchać dwóch modeli jeden po drugim. Albo zabrać jeden do domu na darmowy 30-dniowy Test-Drive: krótka umowa, prawdziwe sesje we własnym pokoju, a potem decyzja. Wszystko objęte jest 36-miesięczną gwarancją, 60-miesięczną na produkty PMC i ADAM Audio, obowiązuje 30-dniowe prawo zwrotu, a wysyłamy do każdego kraju UE. Jeśli zaczynasz od zera, a nie wymieniasz sprzęt, twoje pierwsze studio, zacznij tutaj układa zakupy w kolejności.

Konkretne odpowiedzi

Czyli: zainstaluj dziś wieczorem coś darmowego, znajdź suwak wielkości bufora, zanim będzie potrzebny, i pierwsze prawdziwe pieniądze wydaj na to, jak dźwięk wchodzi do komputera i z niego wychodzi, a nie na program, w którym ląduje. DAW nie jest tym, co robi płyty. Jest pokojem, w którym się je robi, a pokój jest wart tyle, co drzwi, którymi się do niego weszło. W moim leżą cztery interfejsy, z czego trzy nie są podłączone do niczego, i pogodziłem się z tym mniej więcej wcale.

O autorze

Michał Kaniuszkiewicz to content manager i specjalista SEO w Wired Tunes. Zajmuje się tworzeniem i optymalizacją treści, które pomagają czytelnikom znaleźć przydatne informacje o muzyce, sprzęcie i dźwięku. Poza pracą redakcyjną od 8 lat tworzy muzykę w gatunkach hip-hop, pop i elektronika, dzięki czemu zna się na temacie nie tylko od strony SEO, ale też od kuchni — jako praktykujący muzyk i producent. Takie doświadczenie pozwala mu tworzyć materiały, które są jednakowo przydatne i zrozumiałe zarówno dla początkujących, jak i dla doświadczonych słuchaczy oraz twórców muzyki.

Wróć na górę ↑